MENU

door Martin Kamphuis

Jij bent vast en zeker in je vorige leven een Lama geweest”, zei een kaalgeschoren, in rode gewaden geklede Amerikaanse non in MacLoad Ganz, de plaats waar de Dalai Lama woont. De reis naar het kleine bergdorpje bij Dharmsala in het noorden van India met de nachttrein en in overvolle bussen was zeer vermoeiend geweest. Maar deze uitspraak bracht mijn vermoeide zoekende ziel tot nieuw leven. Het was alsof ik thuiskwam en ik voelde me vereerd misschien de ‘incarnatie’ van een boeddhistische leermeester te zijn. 

Het woord reïncarnatie komt van het Latijnse ‘re-in-carne’, wat ‘weer in het vlees’ komen betekent. Reïncarnatie kan gedefinieerd worden als: een begrip voor religieuze voorstellingen over de overgang van de ziel in een andere levensvorm. De opstanding uit de dood is een begrip voor het weer tot leven gewekt worden van de gehele mens naar lichaam, ziel en geest (na de dood). In dit artikel vergelijken we de verschillende voorstellingen van reïncarnatie in boeddhisme, hindoeïsme en new age met elkaar. Vervolgens kijken we naar wat de Bijbel zegt over reïncarnatie en de opstanding uit de dood. 

Reïncarnatie in het boeddhisme

Meer dan zeven jaar bepaalden de leringen en praktijken van het Tibetaanse boeddhisme mijn leven. Daarbij hoorde het geloof in reïncarnatie en karma. Karma, letterlijk ‘daad’, is een heel strenge wet. De kleinste handeling, uitspraak of gedachte heeft invloed op je volgende leven. Daarom moeten we zoveel mogelijk goede werken doen. Een goed werk is bijvoorbeeld dat je je vele duizenden malen languit op de grond werpt (prostraties). “Pas op”, zei de Lama en hij keek ons heel streng aan, “dat jullie je handen niet met gekromde vingers op de grond zetten, want dan word je in je volgende leven een dier met klauwen.”  

Karma

Geschrokken pasten we op, dat we alles juist uitvoerden. “Maar”, zo stelde de Lama ons weer gerust, “meestal heb je meerdere levens nodig om de verlichting te kunnen bereiken. Door goede werken kun je positief karma verzamelen om als mens en niet als dier of als helwezen opnieuw geboren te worden. Want met een menselijk lichaam kun je het beste de verlichting bereiken.” Je moet je heil dus zelf verdienen door goede daden. Het negatieve karma kan echter niet opgelost worden, tenzij de verlichting wordt bereikt.  

Lijden

Het boeddhisme gelooft niet in het bestaan van een ziel. Zodoende kan hier niet van ‘zielsverhuizing’ gesproken worden. Wat reïncarneert, is de som van alle positieve en negatieve daden, het karma. Naargelang mijn gedrag is een incarnatie als helwezen, hongerige geest, dier, mens, halfgod of god te verwachten. Voor boeddhisten is een god ook een vergankelijk wezen, die wel erg geniet, maar toch op een dag moet sterven en reïncarneren. Boeddhisten geloven echter dat alle zijnstoestanden van de hel tot de godenhemel uiteindelijk in lijden bestaan, want ‘alle leven is lijden’. Pas als het leven ophoudt in ‘de verlichting’, is het lijden voorbij. 

Bewijs?

In het Tibetaanse lamaïsme gelooft men dat belangrijke lama’s (leermeesters) zeker als mens zullen reïncarneren. Destijds had ik ook zo’n leermeester (goeroe), die toen ik hem leerde kennen meer dan tachtig jaar oud was. Hij stierf een paar jaar later. Toen ik na zeven jaar weer naar het huis van mijn goeroe in Dharmsala kwam, ontmoette ik daar een kleine jongen van vier jaar, die volgens de Tibetanen de reïncarnatie van de oude goeroe was. Door een medium hadden geesten aanwijzingen gegeven over zijn geboorteplaats. Een delegatie van lama’s vond daar deze jongen. Uit meerdere voorwerpen die hem getoond werden, moest hij die voorwerpen kiezen, welke van de oude goeroe waren geweest. Hij koos de juiste en voor hen was dat het bewijs dat hij de reïncarnatie was! Maar is dit de enige verklaring? Volgens mij niet. Ik geloof dat het voor geesten kinderspel is om een klein kind te bewegen bepaalde voorwerpen te kiezen. Dit moet niet als een bewijs voor reïncarnatie gezien worden, maar eerder als bewijs voor het bestaan van een onzichtbare geestenwereld. 

Reïncarnatie in het hindoeïsme

In tegenstelling tot het boeddhisme spreekt het hindoeïsme van God of (heel veel) goden en van het bestaan van een ziel. Hindoes gaan ervan uit dat alle wezens een aan de materie gebonden ‘zelf’ of ‘ziel’ hebben, Atman genaamd, die in de kringloop van reïncarnaties gevangen is. Het streven is echter dat de Atman zich uiteindelijk oplost in het goddelijke zelf, het Brahman, en dan niet meer als afgescheiden zelf bestaat. Zodra de Atman zich in Brahman verloren heeft, is het Nirwana bereikt, een gelukzalige staat van het niets of het al. Een hindoe moet eerst in een hogere kaste (vaste maatschappelijke klasse, die alleen door reïncarnatie bepaald wordt) geboren worden om dan het Nirwana te kunnen bereiken. Hindoes geloven hun karma te kunnen verbeteren door offergaven aan goden. De Boeddha hervormde de hindoeïstische voorstelling van het kastensysteem en ook het geloof in vele goden. 

Reïncarnatie in new age

Sinds de oosterse leringen in het Westen bekend zijn geworden, geloven steeds meer westerse mensen in reïncarnatie, vaak zonder zich aan een religie te binden. Door de new-agebeweging, die vanaf 1970 grote invloed heeft gekregen, werd het thema in brede kringen acceptabel. Voor veel mensen klinkt het logisch dat wij hier in het Westen onze rijkdom – en de arme mensen in de derde wereld hun armoede – verdiend hebben door de daden uit een vroeger leven.Toen ik voor de eerste keer mijn huidige vrouw, die destijds in de new age leefde, diep in de ogen keek, zei ik bijna in trance: “Wij kennen elkaar al langer, hè?” Zij zag eveneens een film voor haar ‘innerlijke oog’ van een, zo meenden we, vorig leven. Daarin waren we ook verliefd geweest op elkaar, maar konden door moeilijke omstandigheden echter niet bij elkaar komen. Mede door deze diepe indruk gedreven, besloten we ‘dit keer wel bij elkaar te komen’ om onze liefde tot uitdrukking te brengen. 

Ontwikkeling

Reïncarnatie is diep in het new-agedenken verankerd. Hoewel new age over het algemeen geen vastgelegde leringen kent, geloven de meeste aanhangers dat men zelf zijn (automatisch menselijke) hergeboorte kan bepalen. De onsterfelijke ziel moet alle ervaringen eens doorleefd hebben, zodat hij zich ontwikkelt. De bekende new-agedenker Ken Wilber schrijft in zijn boek ‘Up from Eden’: ‘Dit boek gaat over de ontwikkeling van de ziel, die zich uit de dierlijke toestand bevrijdt en zich op de weg naar de hemel begeven heeft, de ziel, die zich in een evolutionair opstijgende lijn richting onsterfelijkheid begeeft.’ In tegenstelling tot het boeddhisme gelooft men in het bestaan van een ziel. In tegenstelling tot het hindoeïsme gelooft men dat de ziel zich niet oplost, maar volkomen wordt. De diepere zin van reïncarnatie is dan de ontwikkeling van de ziel naar een onsterfelijke goddelijke toestand. 

Bijbel verdraaid 

Reïncarnatie is zó belangrijk in new-agekringen, dat men zelfs probeerde te bewijzen dat dit thema in de Bijbel voorkomt. Enkele bijbelteksten werden daarvoor op een eigenaardige verdraaid. Omdat deze bewijsteksten niet duidelijk genoeg zijn, werd tevens beweerd dat in 553 op het concilie van Constantinopel bijbelteksten die het thema reïncarnatie zouden hebben beschreven, zijn weggelaten. Tijdens dit concilie zijn echter geen bijbelverzen geschrapt. Wel werd de leer van de kerkvader Origenes over de preëxistentie van de ziel (het bestaan van de ziel vóór de conceptie) afgewezen, maar deze leer had niets te maken met reïncarnatie.  

Reïncarnatie en opstanding in de Bijbel  

Het geloof in en de acceptatie van de reïncarnatieleer heeft de volgende consequenties:

Zoektocht

Toen mijn vrouw en ik elkaar leerden kennen, meenden we dat we zeker bij elkaar moesten komen, zodat ik (boeddhistisch) verlicht en zij (new-age-achtig) goddelijk zou kunnen worden. We begaven ons samen op een lange zoektocht en reisden door India, Indonesië en Australië. Gedurende deze reizen hadden we tegen onze verwachting in vaker ruzie en wilden weer uit elkaar gaan. Nadat we in Australië geheel onverwacht christen werden, dachten we dieper over de zin van ons samenzijn na. Het werd ons snel duidelijk dat deze niet in een eventueel vorig leven zou kunnen liggen. 

Geestenwereld

Als voormalig boeddhist was het voor mij niet zo moeilijk het thema reïncarnatie los te laten, want boeddhisten willen immers niet reïncarneren, maar verlicht worden. Voor mijn vrouw was dit veel moeilijker, want ze had de positieve opvatting over reïncarnatie van de new-agebeweging geloofd. Zij had veel ‘innerlijke films’ gezien, in de veronderstelling dat het vorige levens waren. Na onze bekering ‘ontving’ ze zulke beelden niet meer. Nu weten we dat deze beelden van de onzichtbare geestenwereld kwamen. Haar geloof in reïncarnatie kon ze echter pas na verloop van een paar jaar laten vallen, doordat ze de bijbelse leer over dit thema begreep en aanvaardde. 

Eenmaal leven en sterven

Wat leert de Bijbel? In Genesis 3:4 staat: ‘De slang echter zeide tot de vrouw: Gij zult geenszins sterven.’ En dat zei de slang, terwijl God voordien gezegd had: ‘Maar van de boom der kennis van goed en kwaad, daarvan zult gij niet eten, want ten dage, dat gij daarvan eet, zult gij voorzeker sterven’ (Gen. 2:17). Als nakomelingen van Adam en Eva, die van de verboden vrucht aten en daarom uit het paradijs verbannen werden, staan wij allemaal onder het oordeel te moeten sterven. Verder staat in Hebreeën 9:27 dat het de mens beschikt is éénmaal te sterven en daarna het oordeel. Als we maar éénmaal sterven, kunnen we hier ook slechts éénmaal leven.

Leven door Jezus

De Bijbel kent geen reïncarnatie. Zij kent echter wel incarnatie: Jezus, de Zoon van God, werd mens en kwam dus ‘in het vlees’. Hij is de ‘incarnatie’ van God. De Bijbel kent geen zielsverhuizing. Zij kent echter wel wedergeboorte. Jezus zegt in Johannes 3:3 tot Nikodemus: ‘Voorwaar, voorwaar, Ik zeg u, tenzij iemand wederom geboren wordt, kan hij het Koninkrijk Gods niet zien.’ De Bijbel kent geen wedergeboorte van de ziel in een nieuw lichaam. Zij kent wel de opstanding uit de dood. ‘Want, zoals  de dood er is door een mens, is ook de opstanding der doden door een mens’ (1 Kor. 15:21). Jezus Christus is als gehele mens uit de dood opgestaan. En omdat Hij is gestorven en opgestaan, zo zal God ook hen die gestorven zijn, door Hem mede opwekken tot het eeuwige leven (1 Tess. 4:14). Vandaag geloof ik door Jezus te zullen leven, ook als ik sterf  (Joh. 11:25).

 

'Weg van Boeddha’ is het persoonlijke verhaal van Martin en Elke Kamphuis. Martin (Nederlander) leefde als boeddhist. Elke (Duitse) was verstrikt in new age. Uiteindelijk kwamen zij tijdens een wereldreis in Australië tot het geloof in Jezus Christus. Dit boek verscheen in 2001 bij Ark Boeken en is nu te bestellen bij de Werkgroep Bijbel of New Age: e-mail bijbelofnewage@telfort.nl ; Prijs: € 10,05 (incl. verzendkosten).


 

Martin en Elke Kamphuis schreven een tweede boek in het Duits over de machtsaspiraties van het Tibetaans boeddhisme en de verbanden tussen het boeddhisme en de new age beweging: ‘Buddhismus auf dem Weg zur Macht?’ Te bestellen bij: info@gateway-ev.de


 

© De Oogst, maart 2006 Interkerkelijke werkgroep "Bijbel of New age" (sedert sept. 2010 berust dit copyright bij Stichting Sense)