"De gnostisch-occulte vloedgolf"


MENU

Boekbespreking:

Cees Luttik: Dit boek van Stefan van Wersch is in november 1990 uitgekomen. Het is de eerste publicatie van katholieke zijde in het Nederlands taalgebied die kritisch ingaat op de problematiek van New Age. Samen met publicaties van anderen (o.a. Prof. Verkuyl, Martie Dieperink) krijgen we nu zo langzamerhand de beschikking over een aardige bibliotheek van boeken en artikelen over New Age, en dat is zeer verheugend. 

Een citaat van Prof. Verkuyl over de zonde der nalatigheid: "Het is ontstellend te zien hoe lui Kerken en theologen altijd geweest zijn als het er om ging opkomende stromingen te toetsen en te evalueren". Gelukkig heeft Stefan van Wersch zijn verantwoordelijkheid in deze genomen, en een gedegen en degelijk werk op tafel gelegd.

Bedoeling van dit boek is het geven van een kritische beoordeling van de nog steeds aan invloed winnende gnostische stromingen, waarvan New Age de vergaarbak is. Dit is hard nodig, omdat gnostische stromingen pretenderen dat zij het Evangelie veel beter zouden begrijpen dan de Kerken. Dat is voor de Kerken een dodelijk gevaar, vooral als die gedachte ook nog onderbouwd wordt door priesters en pastors als Karel Douven ("Het Christendom op weg naar de 21ste eeuw) en Hans Stolp ("Kijk, maar kijk met verwondering").

Het boek "De gnostisch-occulte vloedgolf" is academisch van niveau, maar tegelijk heel prettig leesbaar, duidelijk en boeiend. Stefan geeft precies aan waar de scheiding der geesten loopt tussen Gnostiek en Christendom, en dat is buitengewoon verhelderend.

Het Gnosticisme is net als het Christendom een 'verlossingsleer'. De onverloste staat van de mens is in het Christendom is het gevolg van een egoÔstische keuze van de mens. Maar in de Gnostiek ziet men het ontstaan van de huidige wereld als gevolg van een breuk in God zelf. Als de mens als beelddrager van God goed en kwaad kent, dan moet er volgens de Gnostiek ook in God een 'Val' geweest zijn.

Bij die tragische splitsing in God is de mens uit de goddelijke wereld gevallen in deze boosaardige wereld, waarin hij hopeloos verstrikt zit, en waarin hij zijn goddelijke oorsprong is vergeten. Toch is de mens in diepste wezen nog steeds goddelijk. Slechts door gnosis (= kennis) van zichzelf kan de mens zijn goddelijke kern herontdekken, tot 'verlichting' komen, zichzelf verlossen.

Een Verlosser van zonde heeft de Gnostiek dan ook niet nodig; de mens is zelf goddelijk en dus 'goed'. Alleen onwetendheid is zonde.

Middelen om te komen tot zelfverlossing zoekt men in alle vormen van occulte wetenschappen, in de magie en in de astrologie.

Schepping

Ook ten aanzien van de schepping is er een fundamenteel verschil tussen Christendom en Gnostiek. Het Christendom kent God als Schepper; de schepping heeft een beginpunt en een eindpunt. In de Gnostiek is sprake van 'emanatie', uitdijing van 'het goddelijke' principe. Dat leidt dan tot steeds meer kennis van zichzelf en van steeds hogere graden van bewustwording. Doel van de van God afgesplitste wereld is om terug te keren tot haar oorsprong in God; de mens moet dus weer 'god' worden, samensmelten met 'de Ene'. Waarna dat hele proces van afsplitsen en de lange weg terug zich eindeloos kan herhalen.

Het boek doet verslag van de Gnostiek in de Oudheid, in de Middeleeuwen, de Renaissance, de Verlichting en in de Romantische periode, om tenslotte in onze eigen tijd bij New Age terecht te komen. In elke periode toont Stefan de constanten en de variabelen van het gnostisch denken, en zo ontstaat er een helder historisch overzicht. Door alle eeuwen heen blijft de kern van het Gnosticisme de leer dat er geen verschil is tussen God en het goddelijke in de mens, en dat zelfverlossing het doel is van het leven op aarde. De mens, die zichzelf god acht, kent ook niet de relatie met de Ander, noch het besef van zonde of schuld.

Met name de Romantische periode is een voorganger van de opkomende gnostisch-occulte vloedgolf in onze dagen. De Romantiek was een reactie op de het rationalisme van de Verlichting; New Age zou wel eens een reactie kunnen zijn op technocratie en materialisme van de laatste eeuw. Een toenemende belangstelling voor het persoonlijke (IK-denken), voor het gevoel en voor het irrationele is steeds de reactie op een cultuur met overdreven waardering voor het verstandelijke en het onpersoonlijk massale.

Geloof wordt in zo'n cultuur steeds meer een zaak van persoonlijke ervaring en intuÔtie, waarbij God niet meer als Persoon aanwezig is maar als goddelijk oerprincipe: alles is god alles is ťťn (Holisme). Hierdoor probeert New Age een brug te slaan tussen de moderne natuurwetenschap en de hindoeÔstische mystiek. In deze synthese moeten alle wetenschappen en alle godsdiensten tenslotte worden samengevoegd.

In dit boek gaat Stefan de confrontatie aan tussen dit gnostisch denken en het Christendom. Het maken van het onderscheid is vaak moeilijk. Want gnostici stellen hun visie voor als een voortzetting van het oorspronkelijke Christendom. En niet zij, maar de Kerken hebben het Evangelie verkeerd verstaan. Vele gnostische stellingen worden door de schrijver onder de loupe genomen en ontmaskerd. Dit boek is een 'must' voor iedereen die op de hoogte wil blijven van hedendaagse ontwikkelingen in Kerk en samenleving.

Gerrit van Ginkel: Gnostiek gaat in feite om de vraag: hoe benader je de werkelijkheid. In de Gnostiek wordt de mens centraal gestelde. Als je dat in de gaten hebt, dan gaan je een heleboel dingen opvallen. Bijvoorbeeld in de Moderne Theologie, waar "waar" is wat je zelf als "waar" ervaart. De conclusie daaruit is dan: er is geen God buiten de eigen ervaringssfeer. De maatstaf van alles is wat het individu zelf ervaart.

Haaks daarop staat de God buiten mij, die 'de Ander' is, met wie ik een relatie kan hebben. De gnosticus is bovenal met zichzelf en zijn eigen innerlijk bezig, en dat is tenslotte afschuwelijk. Puur eigenliefde, die steeds sterker wordt, en die zelfs demonische dimensies kan aannemen. En omdat dat ook met 'tekenen' en 'wonderen' gepaard gaat ervaart met dit ook nog als 'bevestiging van waarheid'.

Charles Petit: De vraag "wat is waarheid" kom je in gesprekken met aanhangers van New Age steeds tegen. Aan de ene kant noemen zij waarheid wat zijzelf als waarheid ervaren. Aan de andere kant is er ook zoiets als 'innerlijke waarheid'.

Er zijn 3 soorten waarheid: subjectief, intersubjectief en objectief. Het mooie van de Bijbel is nu dat het waarheid is op elk van deze niveaus.

Objectieve waarheid is het Woord zelf. Als je dat gaat toepassen dan blijkt dat er dingen kunnen gebeuren, die in andere godsdiensten onmogelijk zijn. Christendom is een geloof van wonderen.

Het intersubjectieve element is de Gemeente, het feit dat je met elkaar ervaart dat je een waarheid te delen hebt, dat je samen gemeenschap in Christus kunt ervaren. Dat de Heer ons bij elkaar brengt. Wij ervaren dat als vanzelfsprekend. Maar als je dan kijkt naar zo'n manifestatie van Paravisie, waar onderling zoveel haat en nijd is, dan blijkt dat dit samenbindende element helemaal niet 'gewoon' is, maar echt iets bijzonders en unieks.

De subjectieve waarheid heb ik ervaren toen ik tot geloof kwam en de Bijbel ging lezen. Op een bepaalde manier was dat niet nieuw voor me: het was al in mijn hart geschreven. De woorden gaven een weerklank van herkenning. Deze drie aspecten van waarheid vormen een volheid, die New Age niet kent.

Vlak voordat ik de TM verliet heb ik een discussie gehad met de Maharishi. Hij zei steeds, net als de gnostici: de wereld om ons heen is een projectie van onszelf. Met andere woorden: de wereld om je heen bestaat eigenlijk niet, die heb jij zelf 'geprojecteerd'.

Toen heb ik geantwoord: "Als dat waar is, dan bestaat u dus niet!" Deze leer, die haaks staat op ons geloof in een Schepper, leidt dus tot zeer absurde conclusies. En tot een hele diepe eenzaamheid. Want 'de Ander' is afwezig, en je bent dus moederziel alleen.

Anton van de Laan: Op onze jeugdsamenkomsten krijg ik steeds meer vragen van jongelui over al deze zaken. Het denken van New Age ziet er zo verleidelijk uit, en het zit zo geniepig in elkaar, dat zelfs gelovige mensen erdoor worden aangesproken. Wat mij dan heel sterk doet denken aan Matheus 25, Jezus' rede over de laatste dingen, waar staat dat "ware het mogelijk, zelfs de gelovigen verleid zullen worden". Meer dan ooit presenteert de duisternis zich als het Licht.

Maria Petit: Wij denken vaak: nu ben ik een kind van de Heer, nou hoef ik niets meer te doen. Niemand kan mij uit Zijn hand losmaken. Wat het eeuwig leven betreft ben ik "binnen".

Maar Paulus heeft het over het vasthouden van het geloof. Hem overkomt van alles en nog wat, maar, zegt hij, tot het einde toe heb ik het geloof in Christus bewaard. Blijkbaar is het leven van een gelovige toch geen rimpelloze aangelegenheid, maar een avontuur. Waarbij je weg gaat over bergen en door bossen. Waarbij je nu en dan wel degelijk een mes of het zwaard moet trekken om het vege lijf te redden. Er komen veel verleidingen en verzoekingen op onze levensweg; christen zijn is vaak een strijd. Wij hebben vaak dat nonchalante van "God zal wel voor ons strijden". Alles wat goed en mooi is komt van Hem. En wat moeilijk is, dat is al gauw 'niet van de Heer'. Als je met zo'n zelfgenoegzame houding rondloopt, dan ben jij de eerste die valt als New Age in je leven binnenkomt.

Anton van de Laan: Je ziet ook dat jongelui steeds vaker en op steeds jongere leeftijd oplopen tegen de confrontatie tussen Christendom en New Age. De theologische studies op onze universiteiten staan bol van gnostische onderwerpen. Men leert er meer over de wereldgodsdiensten dan over Christus. Maar ook op middelbare scholen infiltreert steeds vaker in het lessenpakket. Als je dan tegen je mentor zegt dat je als christen in geweten bezwaar hebt tegen meditaties en yoga, dan wordt dat niet geaccepteerde Dan krijg je een slecht cijfer.

Wat wij als christenen tot nu toe hebben nagelaten is, naar mijn mening, dat wij onze jongeren geen studieadviezen geven, noch enige begeleiding tijdens hun studie. Als er problemen ontstaan, zoals de vraag of je wel of niet moet meedoen met yoga op school, dan is er geen enkele christelijke instantie die daarop inspeelt. De jongelui staan er alleen voor.

Bij ons in de drukkerij kregen wij onlangs een opdracht om drukwerk te maken over yoga. Ik heb toen tegen mijn baas gezegd dat ik dat werk niet zou aannemen, ongeacht de consequenties. Ik heb over deze zaak een heel goed gesprek met mijn baas gehad. Het resultaat was dat deze order bij ons niet werd aangenomen. In plaats daarvan gaan we nu een boek drukken over DaniŽl.

Ik wil er maar mee zeggen dat, als je kleur moet bekennen, het enorm belangrijk is om met anderen daarover te praten. Om bemoedigd te worden. Om te weten dat je er niet alleen voor staat. Dat is vooral van belang voor onze jonge mensen.

Maria Petit: Ik kan dat alleen maar van harte onderstrepen. Ik zit meer in het kinderwerk, maar ook daar zie je heel duidelijk hoe het New Age denken in boekjes, verhalen en tv-programma's als met de paplepel wordt ingegoten. En er zijn geen christelijke onderwijsbegeleidingsdiensten die ťťn en ander kritisch kunnen volgen. Ik ben er op eigen initiatief druk mee om vooral op basisscholen een bijbels getuigenis te geven. Ik maak het mee dat ouders, die moeite hebben met de sofistische levensbeschouwing op onze christelijke scholen, het advies krijgen om hun kind maar naar een openbare school te sturen. Het is echt de omgekeerde wereld!

Dat zie ik ook op een ander terrein, dat van het magnetisme als geneeswijze. Ik ken een echtpaar, waarvan de vrouw bij haar man 'ontdekte' dat hij deze 'gave' had. En daar is een praktijk als magnetiseur uit ontstaan. Omdat het goed katholieke mensen zijn vroeg ik hen of hun pastoor daarvan wist, en of hij hen niet had gewaarschuwde Het verbijsterende antwoord was dat de pastoor zelf wekelijks met zijn kwalen bij hem kwam om te worden 'behandeld'. Toen ik zei dat dit niet kon, herkende ze mij als protestant. Want bij de protestanten mag magnetiseren niet, en bij de katholieken kan dat allemaal wel. 

Martie Dieperink: Het kan ook anders in katholieke kringen. Ik heb onlangs gesproken op een conferentie van "Getuigenis van Gods" liefde over occultisme. Bijna alle aanwezigen bleken op een of andere manier daarmee te maken te hebben. Daar werd door een pater gewaarschuwd tegen het doen van yoga in de kloosters. Er is dus wel degelijk ook een offensief binnen de Katholieke Kerk tegen het New Age denken.

Gerard Feller: Zo'n tien jaar geleden had je in de gezondheidszorg een grote reguliere tak, en een kleinere alternatieve tak. Wat me de laatste jaren opvalt is dat er steeds meer sprake is van integratie. Niet zelden verwijzen huisartsen mensen door naar een cursus yoga. Zij werken nu ook wel samen met magnetiseurs en andere manueel therapeuten. Fysiotherapeuten volgen steeds vaker cursussen in bio-energetica of ostiopathie (leer der energiebanen, geestelijke krachten in het lichaam). Daarmee zegt men energieblokkades of spierstoringen te kunnen opheffen. Het zijn therapieŽn die geŽnt zijn op het TaoÔsme en de acupunctuur. Op de tandheelkundige faculteit in Groningen past men acupunctuur toe bij verdoving. Over een paar jaar is het voor een leek niet meer uit te zoeken wie er occult werkt en wie niet.

Er is maar ťťn manier om je als christen te wapenen tegen dit soort hulpverlening: leg je genezing van gezondheid in gebed voor aan de Heer. Vraag Hem om bescherming tegen doktoren die ongevraagd ongewenste therapieŽn praktiseren.

De Stichting Promise is ook bezig met een studie van lichaam, ziel en geest, en hoe deze met elkaar samenhangen. Als praktische toepassing denken we hierbij aan een cursus voor managers, om hen te helpen met een antistress management en bij het vormen van een bijbels mensbeeld. De vraag: door welke principes laat je je leiden bij het nemen van zakelijke beslissingen. Dit onderwerp komt steeds vaker terug in de vakbladen. TM timmert op dit terrein al langer aan de weg met haar trainingen; dat vraagt natuurlijk om een christelijk alternatief. 

Jan van Dijl: Van vrienden in Amerika hoor ik dat New Age daar veel openlijker optreedt dan hier. Bij ons gaat dat allemaal veel sluipender, veel bedekter. Hoewel je hier ook al vaker jongelui ziet lopen in T-shirts met teksten als "many ways to heaven" en "highway to glory".
Veel discussie lokt Hans Stolp uit met zijn verhalen over ontmoetingen met engelen en met zijn overleden broer. De mensen vragen zich af: wat moet ik daar nou mee, bijbels gezien. Dat soort verhalen dient nergens toe. Als de engel bij Maria komt, dan komt hij met een duidelijke boodschap. Dat missen we bij Stolp. Mensen raken door deze verhalen echter wel geboeid. Sommigen worden door deze theorieŽn compleet geobsedeerd. Ze komen er geestelijk door in de knoop. Toch menen de meeste mensen dat Stolp vrij moet zijn deze ervaringen te publiceren, en dat daarvoor zelfs binnen de Kerk ruimte moet zijn. Wat je dan krijgt is een Kerk vol met de meest ongelooflijke verhalen. Niets wordt dan nog getoetst aan de Bijbel. Dat soort verhalen gaan vervolgens een eigen warrig leven leiden en leiden weg van het Woord.

Martie: In een interview in Trouw heeft Stolp de Bijbel een stoorzender genoemde Je ziet ook hier weer hoe de dingen compleet worden omgekeerd.

Jan van Dijl: Deze wildgroei staat haaks op Gods Woord, en dan moet het Woord maar wijken. Dat is de vrucht van selectief bijbellezen. Dat is de trend van deze tijd: wat me niet aanstaat, dat moet maar weg. Het is de vrucht van het egocentrische denken van de laatste decennia, waarbij ieder zelf maar moet uitmaken wat hij of zij 'waar' wil noemen en wat niet. Een stuk vereenzaming, waarbij steeds meer mensen in een isolement raken en een gemakkelijke prooi voor ongeacht welke leugen van de duivel worden.

Stefan van Wersch: Ik ben blij met de reacties, die tot nu toe op mijn boek zijn gekomen. Het blijkt bij een 'breed' publiek te zijn gelezen en besproken. Men heeft goed begrepen wat het boek wil zijn: een wetenschappelijke beschrijving van redenen waarom Gnostiek en Christendom absoluut niet kunnen samengaan. En dat men de verschillen steeds goed in de gaten moet houden. Tegelijk onderstreep ik dat men zich niet moet laten verleiden tot simplistische tegenstellingen, omdat ervaringen van mensen steeds verschillend zijn. Dialoog zou altijd mogelijk moeten zijn, mits je jezelf als christen niet ontslagen acht van je missieplicht.

 

©Interkerkelijke werkgroep "Bijbel of New age" -  http://bijbelofnewage.info