Mensenrechten (deel 1) een sprookje ?
   Lezing door Ds. Peter W. de Nooy voor "Bijbel of New Age" op 7 april 2001


MENU

Inleiding

De mensenrechten, waarmee we zijn opgegroeid, worden als vanzelfsprekend beschouwd. We kennen de waarden die de mensenrechten funderen en we weten dat alle artikelen uit de mensenrechten zijn gefundeerd op die waarden.

We weten dat de VN haar fundament van bestaan baseert op de mensenrechten.

De funderende waarden van de mensenrechten zijn geheel in onze Westerse cultuur doortrokken. Zelfs in het geloofsleven vinden we deze waarden als extra waarden boven of naast de Bijbel terug.

Toch kunnen we vanuit het geloof ons afvragen of we de mensenrechten terugvinden in het Woord van God voor de mensheid. We kunnen ons ook afvragen of de mensenrechten door God aan de mensheid zijn geschonken.

Duidelijker wordt het wanneer we de fundamenten van de mensenrechten bezien en toetsen aan de hand van Gods Woord in de Bijbel. Tevens is er de nuchtere vraag: wat is nu eigenlijk de origine van de mensenrechten?

Ter wille van de tijd zal ik eerst kort en in vogelvlucht ingaan op de origine van de mensenrechten en daarna zal ik een paar funderende waarden van de mensenrechten bespreken en toetsen aan de Schrift.

De origine van de mensenrechten (MR)

De MR zijn niet zomaar door een groep mensen eens bedacht en ook niet via een openbaring door God aan de mensheid gegeven. Als we de totstandkoming van de MR onderzoeken bemerken we dat dit een zeer lang historisch proces omvat van vele eeuwen. In dat historische proces zijn markante momenten aan te wijzen waarin de totstandkoming van een versie van de MR actueel in de samenlevingen een rol vervulden. In het proces van het zoeken naar de origine van de MR komen we zelfs terecht bij de Griekse filosofen van de klassieke oudheid, die filosofeerden over de staat, de inrichting van de staat en de positie van de mens in samenleving en de staat.

We beginnen met het zoeken naar de origine of de wortels van de MR bij de VN.

De VN is opgericht in en na de WO II vooral onder leiding van de VS en in het bijzonder door het ijveren van president Roosevelt.

Een belangrijke aanleiding voor het oprichten van de VN waren de gruwelen van WO II. En voorts de idee van vooral de Amerikanen dat een verenigde wereldsamenleving onder leiding van de VN de oorlogen kon uitbannen of sterk controleren en verminderen. Deze VN die direct na de oorlog werd opgericht (1944-1945) had een handvest nodig als grondslag voor haar werk en beleid.

Dit handvest kwam in de vorm van de MR die reeds tijdens de WO II in Amerika werden geformuleerd. In 1948 werd het handvest van de VN aangenomen en van kracht verklaard. Nota bene in 1948 is ook de staat Israel gesticht.

Er werd een universele declaratie opgesteld waarin de waarden werden genoemd:

Gelijkheid van alle mensen, de menselijke waardigheid,: such as the natural equality and dignity of all persons, personal security, equality before the law, the liberty of conscience and freedom of thought and expression, the right to work and to education.'

De nadruk in de grondslag lag op de vrijheid, de waardigheid en de gelijkheid van de mensheid.

Deze ontwikkeling van de MR bouwde voort op de geformuleerde MR voor de USA, op de geformuleerde MR tijdens de Franse revolutie, en op apart geformuleerde rechten voor onderscheiden groepen mensen in de 19e en 20e eeuw.

Bezien we nu in volgorde van tijd de Franse revolutie (1789).

Deze revolutie is een fundamenteel verzet geweest tegen het gezag en de ordening van het feodale Frankrijk. Of de armoede van de bevolking en de voorechten en privileges van de adel de echte aanleiding waren voor de Franse revolutie, daarover verschillen de historici nog van mening. De privileges van de adel, de luxe hofhouding van Lodewijk de XVI en de armoede van de bevolking waren de formele aanleiding voor het uitbreken van de Franse revolutie.

Ten tijde van de Franse revolutie werd de grondslag geformuleerd voor de toekomstige Franse samenleving door rechten die men zowel voor Frankrijk liet gelden maar ook universeel zag voor de hele mensheid. Deze rechten (het recht op vrijheid van de individu, het recht om een staatsgemeenschap te stichten) waren gebaseerd op het Verlichtingsdenken, het Liberalisme, het Deïsme, de autonomie van de mens en de volkssoevereiniteit. De op volkssoevereiniteit gebaseerde democratie is ter bescherming van de rechten op vrijheid van de mens. De nadruk in de Franse revolutie lag op de autonome mens en zijn vrijheid en gelijkheid. Deze nadruk was een reactie op het feodale stelsel en op het verzet tegen alle invloed van het R.K. Christendom.

De RM van de mens hebben ook een verband met de onafhankelijkheidsverklaring van de VS, die was opgesteld 13 jaar vòòr de Franse revolutie (15). Een groot verschil is de grondslag en legitimering van de VS-rechten, en dat is dat men stelt dat de mens zijn onvervreemdbare rechten dankt aan de Schepper die alle mensen gelijk geschapen heeft. Dat is de bron van de rechten van de VS. In de Franse verklaring van de RM ontbreekt deze bron.

De tekst van de Franse revolutie is:

Deze Franse versie van de MR werd dus sterk beïnvloed door de Amerikaanse vrijheidsoorlog in de 18-de eeuw. De oorlog waarin Amerika zich losmaakte van het moederland Engeland en de status veranderde van Engelse kolonie naar een zelfstandige natie. Ook in deze vrijheidsstrijd werden bij de vrijwording MR opgesteld en wel door Jefferson. Ze werden door Jeffserson ontworpen in 1776. En ook deze Amerikaanse versie van de MR voor de VS werd opgesteld naar aanleiding van een negatieve zaak, namelijk de oorlog tegen Engeland.

De inhoud van de MR is niet nieuw. Zowel de Amerikaanse als de Franse versie en de VN-versie bouwen allemaal voort op een reeds eeuwenoude (filosofen) discussie in Europa. Deze discussie die begon in de Middeleeuwen, werd veroorzaakt door het vraagstuk van de verhouding tussen vorst en onderdaan of anders gezegd: tussen de burger en zijn regering. Dit vraagstuk had in Engeland al in de Middeleeuwen geleid tot het ontwerp van de Magna Charta, dit naar aanleiding van conflicten tussen vorst en onderdanen in Engeland.

Het vraagstuk over de verhouding van vorst(regering) en onderdanen heeft een dieper liggend vraagstuk en dat betreft de vraag naar het wezen van de mens. Dit is een puur filosofisch vraagstuk met overigens praktische consequenties (een soort natuur-filosofie). Men vroeg zich af: wat zijn de kenmerken van het mens-zijn, is de mens van nature vrij geboren, zijn alle mensen gelijk, heeft de mens een overheid nodig om samen te kunnen leven, is het bezit van de mens onaantastbaar ? Deze vraagstukken vormen het fundament van de MR zoals we die nu kennen.

Echter voor de beantwoording van die vraagstukken over de kenmerken/het wezen van het mens-zijn gingen filosofen als Hume, Hobbes, Spinoza, Erasmus, Hugo de Groot, Voltaire, Rousseau en anderen op een bijzondere manier te werk, en wel als volgt. Van begin af aan heeft men zich voor die vraagstukken gewend tot de gedachtenconstructies over de ideale en oorspronkelijke staat van de mens. Daarbij greep men niet naar Gods Woord, niet naar de mensen Adam en Eva, maar men bedacht een fictieve samenleving van oudsher, waarin men veronderstelde dat de mensen eerst zonder meer bij elkaar leefden en van de jacht en landbouw leefden. En in die zogenaamde oorspronkelijke samenleving veronderstelde men dat alle mensen in die samenleving vrij waren en gelijk waren aan elkaar en dat iedereen  land in bezit had. Men stelde dat er in zo’n samenleving de noodzaak zou worden gevoeld om een aantal leiders te hebben die voor hen zaken van algemeen belang zouden regelen. Men was dan in zo’n samenleving bereid om iets van zijn vrijheid en van zijn gelijkheid op te offeren voor die leiders die namens hen “regeerden”.

Dergelijke filosofische gedachtenconstructies en vooronderstellingen vormen de basis voor de huidige mensenrechten. In wezen dus een “sprookje” !   

Bovenstaande is een korte verhandeling over de totstandkoming van de huidige MR.

Echter de fundamenten van de MR worden in deze tijd als volkomen vanzelfsprekend en als onweerlegbaar aangenomen. Maar is dat terecht ? Zijn die fundamenten van vrijheid en gelijkheid en andere kenmerken van de mens wel zo onweerlegbaar ? Vergeet niet dat wij als christenen ons leven baseren op Gods Woord. Dus alles wat zich als onweerlegbaar presenteert zullen we uiteindelijk moeten toetsen aan Gods Woord.


Naar deel 2, Mensenrechten getoetst aan de Bijbel


 

©  2001 Interkerkelijke werkgroep "Bijbel of New age" -  http://bijbelofnewage.info