WAT IS WAARHEID?

MENU

Lezing: Psalm 15 door Fons Joosten (inleiding 9-1-1993)

Als wij over New Age praten als over iets dat onwaar is, dan moeten we wl weten wat dan wl waarheid is. In een interview met het NRC-Handelsblad van 5-12-92 vertelt Kardinaal Simonis over zijn ontmoeting met een vrouw, die hem haar definitie van waarheid gaf: "Waarheid is datgene wat ik als wr ervaar".

Deze uitspraak vertoont veel gelijkenis met het denken binnen de Nederlandse Protestanten Bond, waar geloofswaarheden la carte voortdurend in de aanbieding zijn. Het is een definitie van subjectieve waarheid die elke New Ager op het lijf geschreven kan zijn. 

Maar wat is waarheid? Spreekwoorden hierover zijn er vele. Iets is een waarheid als een koe. Zo ligt de waarheid in het midden. Al is de leugen nog zo snel, de waarheid achterhaalt haar wel. En de Vlamingen zeggen: waarheid kan niet onder blijven; 't vet wil altijd boven drijven.

Over het begrip 'waarheid' zwijgt de encyclopedie. Het Nederlands woordenboek meldt slechts dat het meervoud van waarheid waarheden is. De filosofie zoekt al sinds mensenheugenis naar de objectieve kwalificaties van waar en onwaar, en verliest zich vervolgens in velerlei subjectieve interpretaties van die kwalificaties.

Maar wat is dan toch waarheid? Het moet in ieder geval mr zijn dan wat iemand persoonlijk als waar ervaart. Smaken verschillen, maar dat zou je van waarheden niet mogen kunnen zeggen. Iets is wr, of het is net waar. Waarheid in objectieve zin behoort iets te zijn wat altijd en voor iedereen geldt.

Zij, die alleen subjectieve waarheden (er)kennen, geven daarmee aan dat waarheid per individu verschillend kan zijn. Wat voor de ene mens geldt als wr, hoeft dat voor een ander niet te zijn. Kun je dan nog wel spreken van waarheid? In heel veel gevallen doet zich immers het probleem voor dat in subjectieve waarheid een grote dosis (zelf)bedrog is verwerkt middels eenzijdige berichtgeving, vooroordelen, of via allerlei leringen die zijn als wind. New Age lijkt een onuitputtelijke grabbelton als het gaat om op maat gesneden subjectieve waarheden. En de meest verwoestende dwalingen zijn die welke bijna waar zijn..... 

Nu is er in de Bijbel een uitspraak over waarheid, die alle andere omschrijvingen verre te boven gaat. Deze is te vinden in Johannes 14 vers 6, waar Jezus over zichzelf zegt: "Ik ben de weg, de waarheid en het leven". De waarheid is bij christenen dus niet een ideologie, geen politieke richting, geen filosofie, zelfs geen theologie, maar een Persoon.

God is waarheid niet alleen omdat Hij alles altijd het beste weet, niet alleen omdat Hij altijd gelijk heeft, maar omdat Hij in Zijn wezen waar IS. Omdat Hij waarachtig, betrouwbaar is (Psalm 33, 4; Openbaring 19, 11). Het betekent dat Hij zich houdt aan Zijn beloften (Numeri 23, 19; 1 Samul 15, 29). Het betekent dat Hij niet kan liegen: God sprkt niet alleen waarheid, Hij IS de waarheid zelf. "Wie God afwijst vervangt daarmee de waarheid door de leugen (Romeinen 1, 25)".

God is niet grillig, wispelturig of onberekenbaar zoals de goden. "Die u roept is getrouw (1 Thess. 5, 24)". Gods trouw is de garantie voor de vervulling van al Zijn beloften aan Isral en aan de Kerk van Christus (2 Corinthe 1, 20). 

Waarheid in de Bijbel is dan ook niet op de eerste plaats het openbaar maken van verborgen feiten. De Bijbel is geen panklaar antwoord op lle vragen. Het gaat in de Bijbel evenmin om de vraag wie gelijk heeft. Gelijk hebben wil immers nog niet altijd zeggen: wr zijn. In democratie zit dit gevaar: dat de meerderheid van stemmen bepaalt wat waar zal zijn. Een democratiseringsproces in zaken van geloof en moraal is dan helemaal een absurditeit

Veeleer is waarheid in de Bijbel iets wat je moet DOEN. Het is uiteraard waarheid spreken vanuit een innerlijke houding van waarheid dnken. Zonder emotionele vooroordelen, zonder egostisch zelfbedrog, zonder dom fanatisme, zonder modieus meepraten, zonder blinde behoudzucht de werkelijkheid haar kans geven. Waarheid is mr dan de afwezigheid van de leugen: het is een wezenlijke houding van waar-ZIJN. Het is veilig kunnen rekenen op iemand die je recht zal doen. Het is kunnen steunen op iemand als op een vaste rots. Het is integer zijn.

Waarheid is betrouwbaarheid. Jezus is drom de Waarheid zelf omdat je op Hem kunt rekenen. Eenzelfde waarachtigheid wordt ook van ons gevraagd. De belangrijkste vraag is niet: wat doe je met de feiten (ze wel of niet bekendmaken, of ze verdraaien)? Het gaat er eerder om: wat ben jij voor je medemens? Ben je hem/haar tot steun zoals God jou tot steun is? Voor ieder van ons is dat een eindeloze opdracht.  

De Bijbel zegt en zingt in alle tonen hoe waarachtig God is, en hoe groot Zijn liefde en Zijn trouw zijn, hoe betrouwbaar Hij is in alles wat Hij doet. Jezus wordt "de betrouwbare Getuige" genoemd; in Hem is geen 'ja' en 'nee' tegelijk, maar 'ja en amen'. Hij zal mij bewaren voor kronkelwegen en mij leiden langs rechte paden (Psalm 139).

En zoals ik mag rekenen op Zijn betrouwbaarheid, zo kan ik Hem recht doen door Zijn Waarheid aan het licht te doen komen. Jezus vraagt van ons om goede getuigen te zijn van Hem, licht der wereld, zout der aarde. Hij verwacht dat wij ons geloof in Hem niet onder stoelen of banken steken. Dit is waarheid: op God kan ik rekenen. En Hij op mij.